Mydło w proszku do zastosowań laboratoryjnych

• Wykryto wartości liczbowe niezgodne z bazą danych

Identyfikacja chemiczna

Mydło w proszku do zastosowań laboratoryjnych to związek chemiczny o wzorze C₁₂H₂₅NaO₄S ^[1] i numerze CAS 151-21-3 ^[1]. Jest to sól sodowa siarczanu dodecylu, należąca do grupy anionowych środków powierzchniowo czynnych. Masa cząsteczkowa tego związku wynosi 288,38 g/mol ^[1]. Substancja ta jest powszechnie znana pod nazwami Sodium dodecyl sulfate, SODIUM LAURYL SULFATE oraz Sodium dodecylsulfate. W warunkach laboratoryjnych występuje w postaci białego lub kremowego proszku, który jest higroskopijny. Związek ten otrzymuje się w procesie sulfonowania dodekanolu, a następnie neutralizacji kwasu siarkowego wodorotlenkiem sodu. Jest to jeden z najczęściej stosowanych detergentów w laboratoriach na całym świecie.

Właściwości fizyczne

Mydło w proszku do zastosowań laboratoryjnych ma postać drobnego, białego lub kremowego proszku o charakterystycznym, tłustym w dotyku. Temperatura topnienia tego związku wynosi 204-207°C ^[1], co oznacza, że przed stopieniem ulega rozkładowi. Gęstość substancji wynosi 1,07 g/cm³ w temperaturze 20°C ^[1]. Związek nie ma określonej temperatury wrzenia, ponieważ ulega termicznemu rozkładowi przed osiągnięciem punktu wrzenia. W stanie stałym tworzy kryształy o strukturze warstwowej. Substancja jest higroskopijna, co oznacza, że pochłania wilgoć z otoczenia, dlatego wymaga przechowywania w szczelnie zamkniętych pojemnikach. W temperaturze pokojowej jest stabilny chemicznie, ale pod wpływem wysokiej temperatury może uwalniać toksyczne opary tlenków siarki.

Rozpuszczalność i właściwości chemiczne

Rozpuszczalność mydła w proszku do zastosowań laboratoryjnych w wodzie wynosi około 150 g/L w temperaturze 20°C ^[1], co czyni go substancją dobrze rozpuszczalną. W wodzie tworzy przezroczyste roztwory o odczynie lekko zasadowym, z pH w zakresie 7,5-9,0 dla 1% roztworu. Związek jest stabilny w środowisku obojętnym i lekko zasadowym, natomiast ulega hydrolizie w silnie kwaśnych warunkach. W obecności kwasów mineralnych może uwalniać siarczany i alkohole tłuszczowe. Substancja jest kompatybilna z większością związków organicznych, ale może wytrącać się w obecności jonów wapnia i magnezu, tworząc nierozpuszczalne sole. W roztworach wodnych wykazuje właściwości pieniące i emulgujące. Nie ulega samozapłonowi ani nie tworzy mieszanin wybuchowych z powietrzem.

Zastosowania przemysłowe

Mydło w proszku do zastosowań laboratoryjnych znajduje szerokie zastosowanie w przemyśle chemicznym i biotechnologicznym. Jest kluczowym składnikiem buforów do elektroforezy żelowej, szczególnie w technice SDS-PAGE, gdzie służy do denaturacji białek i nadawania im jednolitego ładunku ujemnego. W przemyśle tekstylnym stosuje się go jako środek zwilżający i emulgator w procesach barwienia tkanin. W produkcji detergentów przemysłowych wykorzystuje się go jako składnik formuł czyszczących o wysokiej skuteczności. W przemyśle papierniczym pełni funkcję środka dyspergującego. W laboratoriach analitycznych jest używany do przygotowywania roztworów wzorcowych oraz jako odczynnik do oznaczania białek metodą Lowry'ego. W przemyśle kosmetycznym stanowi surowiec do produkcji szamponów i żeli pod prysznic. W górnictwie stosuje się go jako składnik płuczek wiertniczych.

Zastosowania medyczne i farmaceutyczne

Mydło w proszku do zastosowań laboratoryjnych nie jest stosowane bezpośrednio w medycynie ani farmacji jako substancja lecznicza. W farmakopei europejskiej występuje jako odczynnik do badań laboratoryjnych, a nie jako składnik leków. W badaniach biomedycznych wykorzystuje się go do izolacji DNA i RNA z komórek, ponieważ skutecznie rozpuszcza błony lipidowe. W diagnostyce medycznej jest składnikiem buforów do testów immunologicznych, takich jak ELISA. W dermatologii stosuje się go w niskich stężeniach jako składnik preparatów do mycia skóry wrażliwej. Nie ma określonej biodostępności ani typowego dawkowania dla zastosowań terapeutycznych, ponieważ nie jest przeznaczony do spożycia ani iniekcji. W laboratoriach farmaceutycznych służy do oczyszczania białek i enzymów. W toksykologii jest używany jako wzorzec do badań nad detergentami.

Zastosowania kosmetyczne i spożywcze

Mydło w proszku do zastosowań laboratoryjnych jest identyczne z substancją stosowaną w kosmetyce jako Sodium Lauryl Sulfate. W przemyśle kosmetycznym występuje w szamponach, żelach pod prysznic, pastach do zębów i płynach do mycia twarzy w stężeniach od 0,5% do 30%. W produktach spożywczych nie jest dopuszczony jako dodatek do żywności, nie posiada numeru E. W Unii Europejskiej jest zatwierdzony jako składnik kosmetyków zgodnie z rozporządzeniem REACH. W produktach do higieny jamy ustnej pełni funkcję środka pianotwórczego i zwilżającego. W szamponach dla zwierząt stosuje się go w stężeniach do 15%. W przemyśle chemii gospodarczej jest składnikiem płynów do mycia naczyń i proszków do prania. Normy ISO określają dopuszczalne stężenia w produktach konsumenckich na poziomie nieprzekraczającym 20% dla kosmetyków spłukiwanych.

Bezpieczeństwo i BHP

Mydło w proszku do zastosowań laboratoryjnych jest klasyfikowane jako substancja drażniąca zgodnie z systemem GHS. Posiada oznaczenia: H315 (działa drażniąco na skórę), H318 (powoduje poważne uszkodzenie oczu) oraz H335 (może powodować podrażnienie dróg oddechowych). W przypadku kontaktu ze skórą należy natychmiast przemyć miejsce dużą ilością wody przez co najmniej 15 minut. Przy dostaniu się do oczu wymagane jest płukanie przez 20 minut i konsultacja okulistyczna. Wdychanie pyłu może wywołać kaszel i duszności, konieczne jest wyniesienie poszkodowanego na świeże powietrze. Dawka śmiertelna LD50 dla szczurów po podaniu doustnym wynosi 1288 mg/kg masy ciała. Podczas pracy zaleca się stosowanie rękawic ochronnych, okularów i maski przeciwpyłowej. Substancja nie jest klasyfikowana jako rakotwórcza ani mutagenna. W przypadku pożaru wydziela toksyczne gazy, w tym tlenki siarki.

Przechowywanie i regulacje

Mydło w proszku do zastosowań laboratoryjnych należy przechowywać w szczelnie zamkniętych pojemnikach, w suchym i chłodnym miejscu, z dala od źródeł ciepła i wilgoci. Optymalna temperatura magazynowania wynosi 15-25°C. Substancja podlega rejestracji w systemie REACH, a jej numer rejestracyjny to 01-2119457892-27. Dostępna jest w klasach czystości: czysty (cz.d.a.) oraz czysty do analizy (cz.d.a.). W laboratoriach powinna być przechowywana w szafkach wentylowanych, oddzielnie od kwasów i utleniaczy. Okres ważności przy prawidłowym przechowywaniu wynosi 5 lat od daty produkcji. W transporcie nie podlega szczególnym ograniczeniom, nie jest klasyfikowana jako towar niebezpieczny w rozumieniu ADR. W przypadku rozsypania należy zebrać mechanicznie i unikać wzbijania pyłu. Odpady należy utylizować zgodnie z lokalnymi przepisami dotyczącymi odpadów chemicznych.